11. Το εναλλακτικό Βιο-Ψυχο-Κοινωνικό μοντέλο θεώρησης και θεραπείας των μείζονων ψυχικών διαταραχών

In Ιούνιος 9, 2017
Print Friendly, PDF & Email

Fn. ΕΒΙΨΥΚΟΜ1.doc

 

ΤΟ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΒΙΟ-ΨΥΧΟ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΘΕΩΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΩΝ ΜΕΙΖΟΝΩΝ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ

 

Εισαγωγή

Το  “Εναλλακτικό Βίο-ψυχο-κοινωνικό Μοντέλο Θεώρησης και Θεραπείας των Ψυχώσεων”¹ είναι μια προσέγγιση που υπάγεται στη σφαίρα της εναλλακτικής ψυχιατρικής και στόχο έχει την θεραπεία και αποκατάσταση του ψυχιατρικού ασθενούς χωρίς τη χρήση συμβατικών ψυχοφαρμάκων, ή με χρήση ελάχιστης ποσότητας αυτών. Κατά καιρούς έχουν εμφανιστεί στο προσκήνιο διάφορες προσεγγίσεις “εναλλακτικής” ψυχιατρικής, και το εναλλακτικό βιο-ψυχο-κοινωνικό μοντέλο (Ε.ΒΙ.ΨΥ.ΚΟ.Μ) είναι μια τέτοια προσέγγιση. Το ΕΒΙΨΥΚΟΜ δανείζεται πολλά στοιχεία από την συμβατική ψυχιατρική.

Τα δύο κύρια στοιχεία που δανείζεται το ΕΒΙΨΥΚΟΜ από τη συμβατική ψυχιατρική είναι, πρώτον η βιο-ψυχοκοινωνική διάσταση θεώρησης και θεραπείας του κάθε ψυχιατρικού περιστατικού² και, δεύτερον, η εφαρμογή του κυρίως στα πλαίσια της κοινότητας.³ Για την ακρίβεια, το ΕΒΙΨΥΚΟΜ θα μπορούσε άνετα να θεωρηθεί ένα «πάντρεμα» της κοινοτικής ψυχιατρικής και της εναλλακτικής ιατρικής. Μάλιστα, η Αssertive (με διεκδικητικές / ενδυναμωτικές τεχνικές παρέμβασης) κοινοτική ψυχιατρική (Assertive Community Psychiatry)38 της συμβατικής ψυχιατρικής1 είναι το πρότυπο κατά το ένα σκέλος του ΕΒΙΨΥΚΟΜ. Το άλλο σκέλος είναι η εφαρμογή των διαφόρων ρευμάτων της εναλλακτικής ιατρικής, ειδικά της ορθομοριακής ιατρικής και του βιοσυντονισμού. Επίσης, η όλη φιλοσοφία του ΕΒΙΨΥΚΟΜ έχει κοινές αρχές με την ιατρική του Ιπποκράτη.

Κατά καιρούς έχουν εμφανιστεί διάφορα ρεύματα ψυχιατρικής που θέλουν να αποκαλούνται “εναλλακτικά”. Τέτοια είναι πχ η αντιψυχιατρική,4 η ψυχανάλυση (ως εναλλακτική πρόταση στα ψυχοφάρμακα και την ασυλική ψυχιατρική), κάποιες θεραπευτικές κοινότητες που εμφανίστηκαν τη δεκαετία του 1970, διάφορες σχολές ψυχοθεραπείας που ήταν εν γένει αντίθετες με τη φαρμακοθεραπεία, ρεύματα που αναπτύχθηκαν από άτομα που δεν ήταν ψυχίατροι αλλά ήρθαν σε ρήξη με την επίσημη ψυχιατρική, και άλλα. Πολλά από αυτά είναι στην ουσία εφαρμογή των αρχών της συμβατικής ψυχιατρικής με έμφαση στο ψυχολογικό και κοινωνικό κομμάτι, εις βάρος της βιολογικής διάστασης της ψυχικής αρρώστιας. Με άλλα λόγια, πολλοί “εναλλακτικοί” ψυχίατροι προσπαθούν να θεραπεύσουν  τον ασθενή μόνο με ψυχοθεραπεία και ψυχοκοινωνική αποκατάσταση, χωρίς να του χορηγούν ψυχοφάρμακα,5 αλλά δεν κάνουν άλλες ενέργειες ή θεραπευτικές τεχνικές που να απευθύνονται στη βιολογική διάσταση της ασθένειας.

 

H βιολογική διάσταση.

Το ΕΒΙΨΥΚΟΜ όμως δεν αποβλέπει στο να αγνοήσει τη βιολογική διάσταση της ψυχικής ασθένειας.1 Θεωρεί ότι ο βιολογικός παράγοντας είναι κεφαλαιώδους και πρωταρχικής σημασίας για τη θεραπεία του ψυχιατρικού ασθενούς.1 Πριν αποπειραθεί να κάνει ψυχοθεραπεία και ψυχοκοινωνική αποκατάσταση στον ασθενή, η διεπιστημονική θεραπευτική ομάδα3 ( εφεξής “τημ” ) του ΕΒΙΨΥΚΟΜ επιχειρεί πρώτα απ΄όλα να επιλύσει τη βιολογική διάσταση της ασθένειας. Η διαφορά του ψυχιάτρου και ιατρού στο τημ του ΕΒΙΨΥΚΟΜ σε σχέση με το συμβατικό ψυχίατρο και ιατρό είναι ότι στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ αποπειρώμεθα να ασκήσουμε ορθομοριακή ιατρική6 / ψυχιατρική και αποκατάσταση της υγείας του ασθενούς σύμφωνα με τις επιταγές της εναλλακτικής/ολιστικής ιατρικής και ειδικά συγκεκριμένων ρευμάτων της εναλλακτικής ιατρικής όπως την ορθομοριακή ιατρική, την ανθρωπο-οικολογική ιατρική, την κβαντική ιατρική και επικουρικά και κάποιες άλλες ιατρικές τεχνικές όπως πχ ο βιοσυντονισμός, η ομοιοπαθητική και ίσως και άλλες ακόμα, ανάλογα με το συγκεκριμένο περιστατικό. Η πληθώρα αυτή των εναλλακτικών ιατρικών τεχνικών και προσεγγίσεων δε πρέπει να ασκείται σε όλους τους ασθενείς. Δε σημαίνει ότι κάποια προσέγγιση, επειδή είναι εναλλακτική, πρέπει να εφαρμόζεται οπωσδήποτε σε κάθε ασθενή. Φυσικά και θα πρέπει να υπάρχει εκλεκτικότητα, και θα πρέπει έμπειροι γιατροί στο τημ να αποφασίζουν ποιες προσεγγίσεις θα πρέπει να εφαρμοστούν στο συγκεκριμένο ασθενή, βάσει των αναγκών και των συγκεκριμένων προβλημάτων της σωματικής υγείας του. Επίσης, δεν αποκλείονται και παρεμβάσεις συμβατικής ιατρικής, ιδιαίτερα όταν οι ζημιές έχουν πλέον γίνει μη αναστρέψιμες.

Πρώτη απ’ όλες τις ιατρικές αυτές προσεγγίσεις και τεχνικές έρχεται στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ η ορθομοριακή ιατρική και μετά όλες οι άλλες, για τον εξής απλό αλλά κεφαλαιώδους σημασίας λόγο:

Ότι οι περισσότερες εναλλακτικές ιατρικές προσεγγίσεις (όπως πχ η ομοιοπαθητική, ο βελονισμός, ο βιοσυντονισμός κλπ) λειτουργούν σε ενεργειακό επίπεδο, τη στιγμή που η ψυχική ασθένεια λειτουργεί σε βιοχημικό (και όχι ενεργειακό επίπεδο).  Όμως η ορθομοριακή ιατρική λειτουργεί σε βιοχημικό επίπεδο, όπως η ψυχική ασθένεια33. Κατά συνέπεια, η ορθομοριακή ιατρική είναι η πιο κατάλληλη εναλλακτική ιατρική για να «πιάσει» αποτελεσματικά και να πολεμήσει «επί ίσοις όροις» την ψυχική ασθένεια. (Αυτός είναι άλλωστε και ο λόγος για τον οποίο ιατρικές όπως ο βιοσυντονισμός11 και η ομοιοπαθητική δεν είναι 100% αποτελεσματικές στον έλεγχο της ψυχικής ασθένειας34: μόνο και μόνο επειδή δεν δρουν στο ίδιο επίπεδο, δεν είναι δηλαδή «στην ίδια συχνότητα» με την ψυχική ασθένεια).

Σύμφωνα με το σκεπτικό της εναλλακτικής/ολιστικής ιατρικής,6,7 τα χημικά αλλοπαθητικά / τοξιμοριακά (συμβατικά) φάρμακα είναι ουσίες ξένες προς τη βιοχημεία του οργανισμού και ως εκ τούτου δεν έχουν θέση στο οπλοστάσιο του εναλλακτικού γιατρού. Ο εναλλακτικός γιατρός προσπαθεί να αποκαταστήσει τη διαταραγμένη υγεία του ασθενούς κινητοποιώντας τους φυσικούς θεραπευτικούς μηχανισμούς του οργανισμού,6,7,8 παράλληλα χορηγώντας φυσικά διατροφικά συμπληρώματα, αποτοξινώνοντας τον οργανισμό από τοξίνες, βαρέα μέταλλα κλπ, αποκαθιστώντας και ενισχύοντας την απρόσκοπτη ροή ενέργειας στο ενεργειακό πεδίο γύρω από τον οργανισμό και κάνοντας παρεμβάσεις στη διατροφή του οργανισμού. 6,7,8

Παράλληλα, ο ιατρός και ο ψυχίατρος του τημ στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ μπορεί να κάνουν χρήση κάποιων τεχνικών εναλλακτικών θεραπευτικών μεθόδων όπως η μέθοδος Χαβέλλα,9A,9B η ομοιοπαθητική,10  ο βιοσυντονισμός11 και άλλες.

Πριν στείλουμε τον ασθενή στον ψυχοθεραπευτή, προσπαθούμε πρώτα απ’ όλα να τον αποτοξινώσουμε από συσσωρευμένες τοξίνες και βαρέα μέταλλα, να ψάξουμε για δυσλειτουργίες σε όλα τα συστήματα του ασθενούς και ιδιαίτερα στο πεπτικό6,7 (σύμφωνα όμως με τις αρχές της εναλλακτικής / ολιστικής ιατρικής) και να τις αποκαταστήσουμε (π.χ. αποκατάσταση δυσβίωσης στο έντερο και έλεγχος του υπερπληθυσμού  του μύκητα Candida Albicans,12 αποκατάσταση δυσκοιλιότητας,13 συνδρόμου διαπερατού εντέρου13,31 κλπ), να αποκαταστήσουμε αλλεργίες και δυσανεξίες,14,6,7 και να ασκήσουμε ομοιοπαθητική θεραπεία10 και θεραπεία με ηλεκτρομαγνητικά πεδία (μέθοδο Χαβέλλα)9A,9B ή θεραπευτικές δονήσεις του βιοσυντονισμού, ειδικά στην περιοχή του εγκεφάλου, στο νευρικό σύστημα και στο πεπτικό σύστημα, καθώς και νευροανάδραση. Παράλληλα διασφαλίζουμε τη σωστή θρέψη του οργανισμού με κατάλληλη διατροφή αποκλειστικά με βιολογικά προϊόντα,15,16,17 καλής ποιότητος νερό,18 οξυγόνωση8 του οργανισμού και χορήγηση των διατροφικών συμπληρωμάτων που  εξακριβώνουμε ότι είναι απαραίτητα. Ψάχνουμε να βρούμε το βιοχημικό προφίλ του οργανισμού και εφαρμόζουμε το θεραπευτικό πρωτόκολλο που απαιτείται. Επίσης, ενθαρρύνουμε τον ασθενή να κάνει συστηματική και καθημερινή σωματική άσκηση 7,12,39 και να περπατά τουλάχιστον μια ώρα την ημέρα. Πολλές φορές, αυτές οι ενέργειες είναι απαραίτητο να συνδυαστούν με νοσηλεία σε “ψυχιατρική” κλινική (όχι όμως συμβατική τέτοια, αλλά κλινική που εφαρμόζει το θεραπευτικό πρωτόκολλο του ΕΒΙΨΥΚΟΜ).1

Παρακάτω καταδεικνύεται όλο το πλαίσιο “ψυχιατρικής” νοσηλείας συμβατής με το ΕΒΙΨΥΚΟΜ, και προπάντων ο σκοπός νοσηλείας, ο οποίος είναι εντελώς διαφορετικός από το σκοπό νοσηλείας στη συμβατική ψυχιατρική, ο οποίος ουσιαστικά είναι ο έλεγχος της συμπεριφοράς του ασθενούς με χημικά μέσα.

 

 

Βασικές αξιωματικές αρχές του ΕΒΙΨΥΚΟΜ / Δόγματα

Το ΕΒΙΨΥΚΟΜ, ως τρόπος σκέψης και ως θεραπευτική μεθοδολογία, βασίζεται σε κάποιες αξιωματικές αρχές, οι οποίες είναι οι εξής:

Ο καλύτερος θεραπευτής είναι ο ίδιος ο ασθενής. Μόνο εκείνος είναι δυνάμει ο καλύτερος ιατρός για τον εαυτό του.

Απώτερος μακροπρόθεσμος στόχος είναι ο ασθενής να ζήσει πολλά χρόνια, υγιής, λειτουργικός και με πνευματική διαύγεια μέχρι τα βαθιά του γεράματα. Αν το επιλέξει, να είναι σε θέση να εργαστεί στο επάγγελμα των ονείρων του και να κάνει υγιή δημιουργημένη οικογένεια, να μπορεί να τεκνοποιήσει με ασφάλεια υγιή παιδιά, έστω και μετά την εμφάνιση της ψυχικής ασθένειας / πρώτου ψυχωσικού ή μανιακού/καταθλιπτικού επεισοδίου. Να φτάσει στη ζωή του σε πλήρη ανάπτυξη του δυναμικού του, να αξιοποιήσει όλες του τις δυνατότητες στο έπακρο και να έχει καλύψει την υπέρτατη ανάγκη αυτοπραγμάτωσης (self actualization) (σύμφωνα με τη ψυχολογική θεωρία της ιεραρχίας των αναγκών του Α Μaslow35).

Η λέξεις / έννοιες «καταστολή»  και «έλεγχος» δεν ενυπάρχει σε αυτό το ψυχιατρικό μοντέλο (παρά μόνο ίσως σε ελάχιστες εξαιρέσεις).

Ο άνθρωπος είναι πάνω από το (πολύ) χρήμα. Πάντων μέτρον άνθρωπος.

Το σύμπτωμα είναι φίλος μας, όχι εχθρός μας. Δεν προσπαθούμε να το καταστείλουμε, παρά προσπαθούμε να αξιοποιήσουμε την πληροφορία που θέλει εκείνο να μας δώσει.

Προσπαθούμε να γνωρίσουμε τον ασθενή μας ως σύστημα σε όλες του τις διαστάσεις, καθώς και το περιβάλλον του.

Χρειαζόμαστε πολύ χρόνο για να εφαρμόσουμε σωστά το μοντέλο αυτό. Οι θεραπευτές στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ δεν πρέπει να είναι χρονικά πιεσμένοι.

Η έννοια «ίαση» αντιπροσωπεύει στόχο 100% ποιότητας και ποσότητας ζωής.

Το μοντέλο ως θεραπευτική παρέμβαση ισχύει για πεπερασμένο χρονικό ορίζοντα (5 χρόνια πχ;). Ο ασθενής δεν θα είναι ασθενής/ ανάπηρος ισοβίως.

Υπάρχει συγκεκριμένο πρότυπο (paradigm)  διαδικασιών, το οποίο προσαρμόζεται καταλλήλως στις ιδιομορφίες του εκάστοτε περιστατικού.

Στόχος είναι να ιαθεί όλη η οικογένεια του ασθενούς, τόσο η πατρική όσο και η δημιουργημένη. Η πολλή δουλειά γίνεται με όλη την οικογένεια. Η οικογένεια είναι σύμμαχος στη θεραπεία. Αν η οικογένεια έφταιξε για την εμφάνιση της νόσου, δεν τη στήνουμε στο εκτελεστικό απόσπασμα , παρά δουλεύουμε θεραπευτικά με όλα της τα μέλη και τη βοηθούμε να μην επαναλάβει τα ίδια λάθη. Η οικογένεια δεν είναι ο ισόβιος φροντιστής του ασθενούς.

 

 

Διατροφή

Η διατροφή που ακολουθούμε στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ είναι η δίαιτα βάσει του γονιδιώματος του ασθενούς32, των ομάδων αίματος καθώς και ορθομοριακή διατροφή με στοιχεία από τη δίαιτα  rotation. 6,7,15,16,17,19 Βρίσκουμε ποια τρόφιμα προξενούν δυσανεξίες στον ασθενή και εκείνος τα αποφεύγει. Επίσης ο ασθενής αποφεύγει να τρώει με συνδυασμούς που έχει αποδειχθεί ότι είναι επιζήμιοι, όπως πχ η ταυτόχρονη κατανάλωση ζωικής πρωτεΐνης και αμυλούχων υδατανθράκων36. Απαγορεύονται τα τηγανητά, και τα γλυκά καταναλώνονται σπανιότατα. Το φαγητό σε εστιατόρια πρέπει να γίνεται σπάνια.

Για μακροπρόθεσμη χρήση, ο διαιτολόγος του τημ1 σε συνεργασία με τον ασθενή πρέπει να βρουν εκείνον τον τρόπο διατροφής που θα ταιριάζει καλύτερα στις ανάγκες του δεύτερου και θα μπορεί να ακολουθηθεί μακροπρόθεσμα. Επίσης, ο διαιτολόγος μαζί με τον επιμελητή περιπτώσεων 1 θα πρέπει να εκπαιδεύσουν τον ασθενή κατάλληλα ώστε εκείνος να μπορεί να διατρέφεται σωστά μακροχρόνια. Οι διατροφικές προσεγγίσεις που ακολουθούνται είναι κυρίως ένας συνδυασμός της διατροφής βάσει της ομάδας αίματος του D’ Adamo και η ορθομοριακή διατροφή με βιολογικά φυτικά και ζωικά προϊόντα.

 

 

 

Ψυχοφάρμακα

Το ΕΒΙΨΥΚΟΜ δεν απορρίπτει εντελώς τη χορήγηση συμβατικών ψυχοφαρμάκων, αλλά τα χρησιμοποιεί μόνο σε ορισμένους ασθενείς, σε ορισμένες περιστάσεις, για όσο γίνεται μικρότερο χρονικό διάστημα και σε όσο γίνεται μικρότερες ποσότητες. Τα χορηγεί δε μόνο αφού ο ασθενής εξακολουθεί να παρουσιάζει ψυχιατρικά συμπτώματα τη στιγμή που έχει δοκιμαστεί  σωστά και για ικανό χρονικό διάστημα το πρωτόκολλο αποτοξίνωσης, εντερικής αποκατάστασης, χορήγησης θρεπτικών συστατικών σε μεγάλες δόσεις κλπ του ΕΒΙΨΥΚΟΜ.1    

Βέβαια, σε οξεία φάση, ειδικά αν κάποιος είναι για πρώτη φορά ψυχικά άρρωστος, δεν ξέρουμε αν μπορεί να συνεργαστεί με οπό να εφαρμοστεί ένα τέτοιο μοντέλο. (Σε τέτοιες περιπτώσεις ξεκινάμε τη θεραπεία με τη χορήγηση συμβατικών ψυχοφαρμάκων).

Όταν και εάν έρθει η ώρα να χορηγήσουμε συμβατικά ψυχοφάρμακα στον ασθενή, τα επιλέγουμε βάσει της τεχνικής του Electrodermal Screening Test 20 ή της μεθόδου Χαβέλλα, ή με τη βοήθεια μηχανήματος βιοσυντονισμού και όχι αυθαίρετα, όπως κάνουν οι συμβατικοί ψυχίατροι. Φυσικά πρέπει να εφαρμοστεί πρώτα το ΕΒΙΨΥΚΟΜ στην πράξη μαζικά και για ικανό χρονικό διάστημα, και στα πλαίσια τούτων των εφαρμογών να γίνουν εκτεταμένες έρευνες. Θα μπορούσαμε όμως να προβλέψουμε ότι η χορήγηση ψυχοφαρμάκων θα καταστεί αναγκαία σε περιπτώσεις στις οποίες ο ασθενής δεν θα μπορεί να εφαρμόσει σωστά το πρωτόκολλο του ΕΒΙΨΥΚΟΜ λόγω ανεπάρκειας οικονομικών πόρων, έλλειψης αυτοπειθαρχίας από πλευράς του, δυσμενών συνθηκών στο περιβάλλον του ή συνδυασμό αυτών των παραγόντων.

 

Οξέα περιστατικά / Παραλήρημα

Τέλος, ίσως το παραλήρημα να είναι η μόνη περίπτωση όπου πιθανόν θα χρειαστεί να χορηγηθούν ψυχοφάρμακα (Φυσικά το ζητούμενο επιστημονικά θα ήταν να υπήρχε η πολυτέλεια να ανοιχτούν και άλλοι δρόμοι (από τους εναλλακτικούς ψυχιάτρους), πέραν της πεπατημένης, αλλά αυτό δεν θα το λύσουμε τώρα).

Ο θεραπευτής που αναλαμβάνει τον ασθενή ο οποίος βρίσκεται σε παραλήρημα είναι σαν το μυστικό πράκτορα που φεύγει σε αποστολή (δηλ. φεύγει από το σπίτι του χωρίς να ξέρει πότε θα γυρίσει πίσω και πιθανόν χωρίς να μπορέσει να επικοινωνήσει με τους οικείους του για κάποιο χρονικό διάστημα).

Ο στόχος του είναι να κερδίσει την εμπιστοσύνη του ασθενούς μέσα στο παραλήρημά του και να τον οδηγήσει στη θεραπεία (στο «Ασκληπιείο» ή στο σπίτι του ασθενούς).

Είναι σε θέση και διατεθειμένος να βρεθεί λίγο και σε «άλλες» διαστάσεις, συντροφεύοντας τον ασθενή, και ταξιδεύοντας μαζί του στο παραλήρημά του.

 

Ψυχοθεραπεία και ψυχοκοινωνική αποκατάσταση (Α)

Όταν ο εναλλακτικός ιατρός του τημ κρίνει ότι η θεραπεία της βιολογικής διάστασης της ασθένειας είναι σε καλό δρόμο, και όταν ο ψυχίατρος του τημ αξιολογήσει τη συμπεριφορά του ασθενούς ως ελεγχόμενη και φυσιολογική και διαπιστώσει ότι τα ψυχιατρικά συμπτώματα είναι σε ύφεση, μπορεί να δοθεί στον ασθενή το πράσινο φως για ψυχοθεραπεία σε ατομικό και οικογενειακό επίπεδο, καθώς και παρεμβάσεις που αποσκοπούν στην ψυχοκοινωνική αποκατάσταση21 του ασθενούς (πχ επαγγελματικό προσανατολισμό και επαγγελματική εκπαίδευση, προσπάθεια ένταξης του ασθενούς σε κοινωνικά δίκτυα, εκμάθηση λοιπών δεξιοτήτων ζωής όπως μαγείρεμα κλπ).

Στα πλαίσια του ΕΒΙΨΥΚΟΜ, ο στόχος είναι ο ασθενής να καταστεί ικανός να φύγει από το πατρικό του σπίτι,ακόμα και όταν οι γονείς του δεν θεωρούνται “τοξικοί”. Πρέπει να περιμένουμε από τον (πρώην, ελπίζουμε) ασθενή ό,τι περιμένουμε από ένα φυσιολογικό άνθρωπο: να εργάζεται και να κερδίζει εισόδημα, να δημιουργήσει οικογένεια, να έχει ενδιαφέροντα, να έχει φίλους, να είναι ο ίδιος υπεύθυνος για τον εαυτό του, τους ανθρώπους του και την υγεία του κλπ. Σε καμιά περίπτωση δεν “χαμηλώνουμε” τον πήχυ ως προς αυτά που απαιτούμε από αυτόν επειδή εκείνος πάσχει από ψυχική ασθένεια. Η πλειοψηφία των ψυχιατρικών ασθενών που “θεραπεύονται”  με τη συμβατική ψυχιατρική θα είναι δια βίου ανάπηροι, ανίκανοι για δημιουργία οικογένειας ή ίσως και για εργασία, φροντιζόμενοι από τους γονείς τους  και αν είναι τυχεροί, και από τα αδέλφια τους μέχρι να πεθάνουν και δια βίου εξαρτώμενοι από την κρατική κοινωνική πρόνοια (αν είναι τυχεροί και το κράτος έχει να διαθέσει τα τεράστια ποσά που απαιτούνται για αξιοπρεπή λειτουργία του συστήματος υπηρεσιών ψυχικής υγείας, κάτι που, δυστυχώς σπανίως συμβαίνει).

Αντίθετα, ο ψυχιατρικός ασθενής που θα επιλέξει το ΕΒΙΨΥΚΟΜ θεραπείας και δεν θα παίρνει φάρμακα, θα έχει στη διάθεσή του το (εναλλακτικό) σύστημα υγείας για πεπερασμένο χρονικό διάστημα.1 Αν δεν καταφέρει μετά τη λήξη αυτού να έχει κάνει σωστή χρήση του ΕΒΙΨΥΚΟΜ και να έχει φυσιολογική ζωή και συμπεριφορά, τότε η μόνη λύση σε αυτή την περίπτωση θα είναι η θεραπεία του με τη συμβατική ψυχιατρική: δηλαδή, ισόβια χρήση ψυχοφαρμάκων και διαβίωση με κάποιο βαθμό αναπηρίας. Το κράτος θα πρέπει να παρέχει στον ψυχιατρικό ασθενή και τα δύο συστήματα ψυχιατρικής περίθαλψης, και το συμβατικό, και το εναλλακτικό, έτσι ώστε το ΕΒΙΨΥΚΟΜ  να μην είναι προνόμιο μόνο των πλουσίων.

Σκοποί «Ψυχιατρικής» νοσηλείας στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ / «Ασκληπιείον σώματος και ψυχής» (Ψυχιατρική κλινική)

Στο «Ασκληπιείον σώματος και ψυχής» μπαίνει και βγαίνει ο ασθενής μόνο με τη θέλησή του, (ακόμα κι αν βρίσκεται μέσα σε παραλήρημα).

Δεν υπάρχουν ψηλοί μαντρότοιχοι, κλειδαμπαρωμένες πόρτες, δωμάτια απομόνωσης, όργανα μηχανικής και μέσα χημικής καθήλωσης. Ο ασθενής δεν μπαίνει μέσα πάνω από μία φορά στη ζωή του. (Αν χρειαστεί να ξαναμπεί, αυτό σημαίνει ότι έγιναν σοβαρότατα θεραπευτικά λάθη).

Ο πρωταρχικός σκοπός ψυχιατρικής νοσηλείας στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ είναι διαφορετικός από εκείνον της συμβατικής ψυχιατρικής.1

Ο σκοπός της νοσηλείας στη συμβατική ψυχιατρική είναι ο έλεγχος της συμπεριφοράς του ασθενούς μέσω της χημικής καταστολής και των μηχανικών καθηλώσεων, και η προσωρινή παροχή στον ασθενή ενός “προστατευμένου” περιβάλλοντος (δηλ. γυάλας) μέχρι να ελεγχθεί η κρίση του με χημικά μέσα και να παρέλθει. Με άλλα λόγια, ο σκοπός της νοσηλείας του ασθενή  στη συμβατική ψυχιατρική σε πολλές περιπτώσεις είναι αποκλειστικά και μόνο το “ντοπάρισμα”  (χημική καταστολή).

Αντίθετα, στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ ο κύριος σκοπός νοσηλείας είναι πολλαπλός και διαφορετικός. Στο ψυχιατρείο του ΕΒΙΨΥΚΟΜ δεν έχουν θέση τα ψυχοφάρμακα. Η βιολογική διάσταση στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ εξακολουθεί  να έχει την πρώτη προτεραιότητα, όπως και στη συμβατική ψυχιατρική, αλλά την φροντίζουμε σύμφωνα με το πρωτόκολλο της εναλλακτικής, ολιστικής ιατρικής.1 Πρωταρχικός σκοπός της θεραπείας είναι η αποτοξίνωση, η θρέψη του οργανισμού με ορθομοριακή υγιεινή διατροφή και χορήγηση διατροφικών συμπληρωμάτων, η αποφυγή συνθηκών αλλεργιογένεσης από το περιβάλλον, η σωματική άσκηση, η ομοιοπαθητική, η θεραπεία με βιοσυντονισμό ή ενεργειακή συντονιστική με ηλεκτρομαγνητικά πεδία (μέθοδο Χαβέλλα), η οξυγόνωση, και γενικά η εφαρμογή κάθε θεραπευτικής τεχνικής εναλλακτικής προσέγγισης που έχει σκοπό τη βιολογική υγεία του οργανισμού του ασθενούς σύμφωνα με τα κριτήρια της ολιστικής ιατρικής.6,7,8,9,12

Σε πρώτη φάση, στοχεύουμε στην αποτοξίνωση του ασθενούς από βαρέα  μέταλλα, τοξίνες, λοιπές χημικές ουσίες όπως φυτοφάρμακα και πρόσθετα τροφίμων, αλλεργιογόνα, τροφές και λοιπές ουσίες που προξενούν δυσανεξίες, και έλλειψη δηλητηριασμού από κάπνισμα, καφέ, αλκοόλ, ακατάλληλα τρόφιμα, ναρκωτικές ουσίες κλπ.

Παράλληλα, χορηγούμε στον ασθενή βέλτιστη διατροφή με υψηλής ποιότητος βιολογικές τροφές, τόσο φυτικές όσο και ζωικές, καλής ποιότητος διατροφικά συμπληρώματα, καλής ποιότητος νερό και η νοσηλεία γίνεται σε περιβάλλον όπου υπάρχει πολύ μικρή ατμοσφαιρική ρύπανση. Επίσης, από την αρχή κάνουμε γενικό scanning του οργανισμού για δυσλειτουργίες σε όλα τα συστήματα τις οποίες δυσλειτουργίες προσπαθούμε να θεραπεύσουμε. Ειδικότερα προσπαθούμε να δούμε αν λειτουργεί καλά το πεπτικό σύστημα (σύμφωνα με τα στάνταρντς της εναλλακτικής / ολιστικής ιατρικής), ο μηχανισμός της ινσουλίνης, ο θυρεοειδής, εάν υπάρχουν αλλεργίες και ιδιαίτερα εγκεφαλικές αλλεργίες, και άλλες βλάβες στην υγεία που επηρεάζουν τη συμπεριφορά και δημιουργούν ψυχιατρικά συμπτώματα.

Από την αρχή εφαρμόζεται η μέτρηση του οργανισμού και η παράλληλη θεραπεία του με τη μέθοδο Χαβέλλα (εφαρμογή ηλεκτρομαγνητικών πεδίων)9A,9B ή βιοσυντονισμό. Επίσης, αν συνεργάζεται ο ασθενής και αν το επιθυμεί και εάν το υπαγορεύουν κάποια παράλληλα προβλήματα υγείας, δεν αποκλείεται οποιαδήποτε εφαρμογή θεραπευτικής τεχνικής που εντάσσεται στην ευρύτερη σφαίρα της εναλλακτικής ιατρικής (π.χ. ομοιοπαθητική,10 οζονοθεραπεία,8 ρεφλεξολογία,23 θεραπεία πολικότητας (polarity therapy),24 χειροπρακτική,25 βιοσυντονισμός,11 βελονισμός,26 κρανιοϊερή θεραπεία27 κλπ).(Το θεραπευτικό τημ εδώ πρέπει να συμβουλεύσει ποιες θεραπευτικές προσεγγίσεις και τεχνικές είναι ενδεδειγμένες για τον κάθε ασθενή, βάσει των αναγκών του, όπως άλλωστε είπαμε και παραπάνω).

Από την αρχή επίσης γίνεται παρέμβαση στο ενεργειακό πεδίο του οργανισμού ώστε να εξουδετερωθούν τυχόν ενεργειακά μπλοκαρίσματα6 και να διασφαλιστεί η ομαλή ροή της ενέργειας στο πεδίο της αύρας του οργανισμού (π.χ. neural therapy, βελονισμός, θεραπεία πολικότητας, κλπ).

Μόλις αυτό καταστεί εφικτό, ο ασθενής θα πρέπει να μπει σε ρουτίνα καθημερινής σωματικής άσκησης που αυτός να αντέχει και εκείνη να του ταιριάζει, καθώς και βόλτες στην ύπαιθρο (ή περπάτημα σε διαδρόμους σε εσωτερικό χώρο, αν ο καιρός είναι άσχημος).

Αν ο ασθενής είναι μέσα σε παραλήρημα ή βρίσκεται σε μια κατάσταση κατά την οποία δεν έχει καλή επαφή με την πραγματικότητα, προσπαθούμε να “κερδίσουμε” την εμπιστοσύνη του και να τον κάνουμε να συνεργαστεί (π.χ. υπάρχουν  συστημικές τεχνικές με τις οποίες μπορεί να γίνει αυτό).28 Η μηχανική καθήλωση απαγορεύεται.28 Όσο και επικίνδυνος αν θεωρείται ο ασθενής, προσπαθούμε να τον κάνουμε φίλο μας και να αναδείξουμε τα καλά στοιχεία του. Τον ενθαρρύνουμε να μας μιλήσει γι’ αυτά που σκέφτεται, όσο παρανοϊκά κι αν είναι, να μιλήσει για τη ζωή του, τα όνειρά του, και τις αναμνήσεις του.1 Όταν τον επισκέπτονται οι δικοί του άνθρωποι στην κλινική, προσπαθούμε να παρατηρήσουμε την επαφή αυτών των συμβαλλομένων μερών, να κάνουμε υποθέσεις και να εξάγουμε συμπεράσματα για τις δυναμικές σχέσεων μεταξύ τους, τα οποία καταγράφουμε και προωθούμε ως πληροφορίες στον ψυχοθεραπευτή που θα ασχοληθεί με το περιστατικό.1

Οι έξοδοι από την κλινική ως επιβράβευση πρέπει να ενθαρρύνονται, στην αρχή με συνοδεία του επιμελητή περιστατικών που θα μιλάει μαζί του και θα έχει κερδίσει την εμπιστοσύνη του, και αργότερα, όταν αυτό θα είναι εφικτό, με συνοδεία συγγενή ή φίλου του ασθενούς.1

Τέλος, ακόμα και στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ, δεχόμαστε την επικινδυνότητα για τον εαυτό και τους άλλους ως σκοπό νοσηλείας,1 όπως και στην συμβατική ψυχιατρική. Όμως η νοσηλεία στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ δεν έχει καταφανή κατασταλτικό  χαρακτήρα.1 Η κλινική πρέπει να είναι “ασκληπιείο”  και να γίνονται ενέργειες να μην βιώνεται ως φυλακή, όσο βέβαια αυτό είναι εφικτό. Επίσης την κλινική θα πρέπει να τη θεωρούμε ως ένα ασφαλές λιμάνι όπου θα μπορεί να καταφύγει ο ασθενής μέχρι να περάσει η κρίση του, η οποία συνοδεύεται από την αλλόκοτη συμπεριφορά που είναι τυπική στις ψυχικές κρίσεις, έτσι ώστε εξαιτίας της να μην στιγματιστεί μέσα στην κοινότητα όπου ζει.  Ξανατονίζουμε ότι η μηχανική καθήλωση θα πρέπει να αποφεύγεται.

Τέλος το ψυχιατρείο παρέχει ένα ασφαλές πλαίσιο μέσα στο οποίο ο ασθενής θα έχει την «πολυτέλεια» να αποσταθεροποιηθεί, στα πλαίσια της ψυχοθεραπείας του, μια δυνατότητα που μέσα στην κοινότητα δεν υπάρχει.1 Το ψυχιατρείο θα είναι ο ασφαλής τόπος (safe place) όπου ο ασθενής θα μπορεί να κάνει βαθιά και εντατική ψυχοθεραπεία, τέτοια που θα μπορούσε να τον αποσταθεροποιήσει λίγο και προσωρινά.1 Εκεί ο ασθενής θα έχει το χρόνο και την ηρεμία να καθίσει να σκεφτεί, να θυμηθεί (recall) τα στοιχεία της μέχρι τότε  ζωής του και να συγκεντρωθεί και έτσι να μπορέσει να δουλέψει με τον εαυτό του. Επίσης στο «Ασκληπιείο» μπορούν να γίνονται και ψυχοθεραπευτικοί μαραθώνιοι. Κατά τη διάρκεια της εντατικής ψυχοθεραπείας στο νοσοκομείο, αν ο ασθενής είναι αρκετά σταθερός και δεν υπάρχουν άλλοι λόγοι ώστε να παραμείνει συνέχεια μέσα, θα μπορεί να εξέρχεται παίρνοντας σύντομες και μικρές άδειες (αρκεί αυτό να μην παρεμποδίζει το ψυχοθεραπευτικό έργο).

Όμως η επικινδυνότητα και η αποφυγή του στιγματισμού ως σκοποί νοσηλείας έχουν δευτερεύουσα σημασία. Πρωταρχική σημασία έχει η αποκατάσταση, ως ένα βαθμό, της σωματικής υγείας του ασθενούς.1 Το ΕΒΙΨΥΚΟΜ ανάγει το ψυχιατρείο σε πραγματικό θεραπευτήριο και όχι σε ένα κολαστήριο όπου ασκείται (κατ’ ευφημισμόν) “θεραπεία” μέσω της βίας, της απομόνωσης και της καταστολής.

 

Διαβίωση στην κοινότητα

Ίσως μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες (challenges), αν όχι η μεγαλύτερη στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ, να είναι η περίοδος μετά τη νοσηλεία, στη “ζούγκλα” της κοινότητας, όπου ο ασθενής πιθανόν να επανέλθει σε κακές συνήθειες (π.χ. χρήση ουσιών όπως κοκαΐνη, αλκοόλ, κάπνισμα), ή να “χάσει” καλές συνήθειες (π.χ. διατροφή με βιολογικά προϊόντα), επειδή είτε δεν θέλει να τις διατηρήσει, είτε διότι δεν μπορεί. Πιστεύουμε ότι στην περίοδο προσαρμογής στην κοινότητα μετά τη νοσηλεία (follow-up phase) θα πρέπει ο επιμελητής περιπτώσεων να είναι σε μεγάλη επιφυλακή και σ’ εκείνη τη φάση να δουλέψει πολύ σκληρά με τον ασθενή, προσπαθώντας να τον πείσει να ακολουθήσει και να παγιώσει έναν τρόπο ζωής που θα είναι συμβατός με το ΕΒΙΨΥΚΟΜ.1

 

Χρηματοδότηση  και  ο ρόλος  της  κρατικής  κοινωνικής  πρόνοιας

Ίσως μια προϋπόθεση για να γίνει αυτό να είναι η διαβίωση του ασθενούς σε προστατευόμενη στεγαστική δομή,από όπου θα μπορεί ο επιμελητής περιπτώσεων να τον παρακολουθεί, και να δουλεύει μαζί του, έως ότου είναι σε θέση ο ίδιος ο ασθενής να ζήσει χωρίς τη βοήθεια της πρόνοιας. Επίσης, καλό ίσως θα ήταν το κράτος να συνεισφέρει το μεγαλύτερο μέρος των εξόδων της θεραπείας (επιδότηση πχ κατά 60 – 90%), χρηματοδοτώντας θεραπευτές της επιλογής του ασθενούς στον ιδιωτικό τομέα, και όχι εκείνο να διατηρεί ολόκληρες δομές υπηρεσιών ψυχικής υγείας.1 Κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα δημιουργείτο ένας υγιής συναγωνισμός μεταξύ των διαφόρων θεραπευτικών κέντρων, με αποτέλεσμα βελτιωμένες παρεχόμενες υπηρεσίες, και όχι γραφειοκρατικό και θεραπευτικό τέλμα που συχνά παρουσιάζουν δημόσιες υπηρεσίες υγείας σε σχέση με καλούς ιδιώτες θεραπευτές.1

Επίσης θα ήταν καλό ο ασθενής και η οικογένειά του να συνεισφέρουν οικονομικά στη θεραπεία με ένα χρηματικό ποσόν, τέτοιο που η οικονομική τους κατάσταση θα μπορούσε να επιτρέψει. Το “εντελώς δωρεάν” πολλές φορές είναι ένα μοντέλο που συχνά δεν εκτιμάται.1

Η απεξάρτηση του ασθενούς από την πρόνοια πρέπει να γίνεται σιγά-σιγά και σταδιακά. Δεν ξέρω όμως πώς θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί ένας ασθενής που θα “βολευόταν” στη θαλπωρή ενός συστήματος υπηρεσιών ψυχικής υγείας-προστάτη. Σίγουρα, όταν θα έρθει η ώρα, οι θεραπευτές που θα εφαρμόσουν στην πράξη το ΕΒΙΨΥΚΟΜ θα έχουν τη δημιουργική φαντασία να “σκαρφιστούν” (come up with) λύσεις για κάθε μία δυσκολία (challenge) που θα ανακύπτει.

Το ΕΒΙΨΥΚΟΜ είναι μοντέλο πανάκριβο βραχυπρόθεσμα αλλά εξαιρετικά οικονομικό (cost-effective) μακροπρόθεσμα για το κράτος και όλη την κοινωνία. Ο ασθενής πρέπει να συνεισφέρει χρηματικά, έστω και λίγο, στο μέτρο των δυνατοτήτων του. Η εντελώς δωρεάν παροχή υπηρεσιών δεν νοείται, διότι δεν εκτιμάται.

 

Ψυχοθεραπεία και ψυχοκοινωνική αποκατάσταση (Β)

Ως προς τους ψυχικούς και κοινωνικούς παράγοντες / διαστάσεις, το ΕΒΙΨΥΚΟΜ κάνει χρήση της ψυχοθεραπείας, ατομικής και οικογενειακής, της ψυχοεκπαίδευσης, και της ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης, όπως ειπώθηκε παραπάνω. Αν όμως ο ασθενής δεν έχει ήδη δημιουργήσει δική του οικογένεια, θα πρέπει, κατά τη διάρκεια της ατομικής ψυχοθεραπείας, να ενθαρρύνεται η διαβίωσή του μακριά από το πατρικό του σπίτι. 1,29 Αυτό θα πρέπει να γίνεται ώστε να επιτυγχάνεται η αναγκαία αποστασιοποίηση από τα οικογενειακά σχήματα δυναμικών, ιδιαίτερα αν αυτά συντέλεσαν στην ψυχική ασθένεια ως γενεσιουργοί παράγοντες. Αν δεν γίνει αυτή η απομάκρυνση, η ψυχοθεραπεία δεν μπορεί να γίνει σωστά.29

Στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ, την ψυχοθεραπεία του ασθενούς την αναλαμβάνει μόνο ψυχολόγος-ψυχοθεραπευτής και όχι ψυχίατρος.1 (Σε άλλο άρθρο δίνονται εξηγήσεις και επιχειρήματα για την αρχή αυτή). Ο ψυχολόγος θα πρέπει να  έχει εξειδικευτεί στην ψυχική ασθένεια του ασθενούς.

 

Ο “Σφαιρικός” θεραπευτής /Senior Case Manager (SCM) – Επιμελητής περίπτωσης.

Ένα από τα κεντρικά πρόσωπα στο θεραπευτικό τημ του ΕΒΙΨΥΚΟΜ είναι ο “σφαιρικός” θεραπευτής και επιμελητής περιπτώσεων1 (case manager). Ο επιμελητής περιπτώσεων στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ δεν είναι ένας ανειδίκευτος υπάλληλος (ή έστω νοσηλευτής ή κοινωνικός λειτουργός), όπως είναι συνήθως οι επιμελητές περίπτωσης (πρόσωπο αναφοράς) στη συμβατική κοινοτική ψυχιατρική. Ο επιμελητής περιπτώσεων στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ γνωρίζει όσο είναι δυνατόν καλύτερα τι είναι ψυχιατρική, ψυχολογία, κοινωνική εργασία, ορθομοριακή ψυχιατρική και ιατρική, και ολιστική ιατρική. Έχει ασχοληθεί πολύ εκτεταμένα με τον ασθενή ως περιστατικό και έχει αναλώσει αμέτρητες ώρες ζώντας στο περιβάλλον του. Ο επιμελητής περιπτώσεων στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ είναι ειδικευμένος επιστήμονας (κατά προτίμηση κλινικός ψυχολόγος αλλά όχι μόνο)  που γνωρίζει από λίγο έως αρκετά από όλες τις ειδικότητες που αντιπροσωπεύονται στο τημ. Η διαφορά του επιμελητή περίπτωσης με τους λοιπούς ειδικούς στο τημ είναι ότι ο πρώτος, ο οποίος εκτός από την ψυχολογία (την οποία γνωρίζει σε βάθος), γνωρίζει λίγα για πολλά ενώ ο κάθε ειδικός γνωρίζει πολλά για λίγα. Το πλεονέκτημα του επιμελητή περίπτωσης είναι ότι έχει μια σφαιρική θεώρηση και τρόπο σκέψης για τα περιστατικά. Θα μπορούσαμε να τον παραλληλίσουμε με τον ειδικό γενικό (οικογενειακό) γιατρό περισσότερο, (ή τον GP στο Βρετανικό σύστημα υγείας) και σίγουρα όχι με τον ανειδίκευτο γιατρό. Πρέπει να είναι «σφαιρικός» ειδικός, ικανός να έχει σφαιρική θεώρηση του περιστατικού. Ο επιμελητής περιπτώσεων στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ συντονίζει το τημ, ιεραρχικά βρίσκεται στην ανώτατη θέση μέσα στο τημ και πολλές φορές είναι εκείνος που έχει την τελευταία λέξη για τον ασθενή, αντί για τον ψυχίατρο.1 (Αντίθετα, στη συμβατική ψυχιατρική, την τελευταία λέξη την έχει ο ψυχίατρος).Ο επιμελητής περιπτώσεων συνοδεύει τον ασθενή, αν χρειάζεται, στα περισσότερα ραντεβού του με όλους τους θεραπευτές του τημ, ιδιαίτερα στην αρχή της θεραπείας, και σιγά σιγά αραιώνει την παρουσία του καθώς ο ασθενής ανακτά την ψυχική του υγεία.1 Στο τέλος, όταν ο ασθενής καταφέρει να ζήσει σαν φυσιολογικός άνθρωπος, o επιμελητής περιπτώσεων φροντίζει να διατηρεί μια μίνιμουμ επαφή με τον (πρώην) ασθενή και να γνωρίζει αν είναι καλά και πώς τα πάει με τη ζωή του.

Στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ ο επιμελητής περιπτώσεων αποκαλείται Senior Case Manager (SCM) (ανώτερος ιεραρχικά επιμελητής περιπτώσεων) διότι ο ρόλος του είναι πολύ πιο αναβαθμισμένος εν σχέσει με τον επιμελητή περιπτώσεων στη συμβατική κοινοτική ψυχιατρική. Όμως ο SCM δε θα πρέπει να πέσει στη παγίδα να έχει γνώμη για τα πάντα χωρίς να γνωρίζει κάποια πράγματα εις βάθος (και χωρίς να συμβουλεύεται τους πιο ειδικούς από εκείνον στο τημ) και να επιχειρεί να έχει τη τελευταία λέξη για το τι πλάνο θεραπείας θα πρέπει να ακολουθείται χωρίς να υπολογίζει τις γνώμες των συν-θεραπευτών του. Θα πρέπει να προσέχει να μην πέφτει σε ύβρι. (He should be careful not to become arrogant).

Παρ’ όλο που ο SCM είναι πιστοποιημένος κλινικός ψυχολόγος, οικογενειακός θεραπευτής και έχει πολλές γνώσεις πάνω στο ιατρικό αντικείμενο, η δουλειά του ΔΕΝ είναι να αντικαταστήσει τον ψυχοθεραπευτή και τον οικογενειακό θεραπευτή.  Πιστεύω πως αν ο SCM δεν έχει αυτές τις πιστοποιημένες γνώσεις, δεν θα είναι σε θέση να κάνει σωστά τη δουλειά του. Και η κύρια δουλειά του SCM είναι η εξής:  να δώσει στον ασθενή και την οικογένειά του τα κατάλληλα ερεθίσματα, στον κατάλληλο χρόνο, τόπο και συνθήκες, και στις τρεις διαστάσεις (βιολογική, ψυχολογική και κοινωνική), ώστε ο ασθενής να κινητοποιηθεί και να αρχίσει να γίνεται θεραπευτής του ίδιου του εαυτού του.

Ο SCM είναι ο μέντορας του ασθενούς προς την ίαση, και κάνει τις πιο καίριες παρεμβάσεις του in vivo. Τέλος, πρέπει να είναι ταπεινός, ενάρετος και δεκτικός στην εποικοδομητική κριτική (feedback) του ασθενούς ως προς τα θεραπευτικά λάθη του και ατοπήματα θεραπευτικών χειρισμών που τυχόν γίνουν.

Ίσως ο καλύτερος υποψήφιος για τη θέση του SCM να είναι ο «πληγωμένος» θεραπευτής (δηλ. ο θεραπευτής που πάσχει ο ίδιος από την πάθηση που έχει εκπαιδευτεί να θεραπεύσει, όπως π.χ. είναι η Kay Jamison). Σε αυτή την περίπτωση, ο πληγωμένος θεραπευτής μπορεί να λειτουργήσει ως πρότυπο / μοντέλο για τον ασθενή (πχ. «Εκεί που είσαι ήμουνα κι εδώ που είμαι θα ‘ρθεις, αν βέβαια το θέλεις»). Το μοντέλο του πληγωμένου θεραπευτή έχει εφαρμοστεί με επιτυχία σε άλλα πλαίσια, όπως π.χ. αυτό των Ανώνυμων Αλκοολικών37.

Το μοντέλο επιμέλειας περίπτωσης που εφαρμόζει ο σφαιρικός θεραπευτής / επιμελητής περίπτωσης στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ θυμίζει περισσότερο το «εντατικό» μοντέλο επιμέλειας στη συμβατική κοινοτική ψυχιατρική. Όμως στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ το μοντέλο επιμέλειας περίπτωσης είναι ακόμα πιο ευρύ και σύνθετο (comprehensive). Για το λόγο αυτό, ο επιμελητής περίπτωσης στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ δεν μπορεί να είναι χρεωμένος με πολλά περιστατικά  ταυτόχρονα. Επίσης, συνιστάται να είναι κλινικός ψυχολόγος με εκπαίδευση στην οικογενειακή θεραπεία διότι θα κληθεί να τηρήσει πολύ λεπτές ισορροπίες, να συμπαρασταθεί και να στηρίξει τον ασθενή και την οικογένειά του σε πολύ δύσκολες στιγμές, να βάλει πολλές φορές όρια με μαεστρία, να είναι σε θέση να λύσει ποικίλες απορίες με τεκμηριωμένα επιχειρήματα και να λύσει περίπλοκους γρίφους.

Για όλους αυτούς τους λόγους, θεωρώ ότι κατάλληλο για τη θέση αυτή πρέπει να είναι κάποιο άτομο πολύ καλά καταρτισμένο (ειδικά στην ψυχολογία και την εναλλακτική ιατρική, καθώς και στη συγκεκριμένη διάγνωση του εκάστοτε ασθενούς), πολύ ταλαντούχο,  εφευρετικό και πολύ έμπειρο. Ο επιμελητής περίπτωσης συζητά με τον ασθενή και την οικογένειά του μετά από κάθε ραντεβού με τον εκάστοτε ειδικό στο τημ, τους καθοδηγεί,  τους βοηθά να εγείρουν νέες απορίες και ερωτηματικά τα οποία με τη σειρά τους οδηγούν τον ασθενή σε περισσότερη γνώση, και κατά συνέπεια, καλύτερο έλεγχο της ψυχικής του ασθένειας, και τελικά τον οδηγούν στην ίαση. (Περισσότερα για τα καθήκοντα του επιμελητή περιπτώσεων στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ σε ξεχωριστό άρθρο). Ο ρόλος του επιμελητή στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ είναι πρωταρχικός, καίριος και θεμελιώδης.  Χωρίς την καθοδήγηση και υποστήριξη του επιμελητή, θεωρώ ότι από μόνος του ασθενής και η οικογένεια θα χαθούν στον κυκεώνα των πολλών ειδικοτήτων και της άγνοιας. Τέλος θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρουμε ότι η σωστή επιμέλεια περίπτωσης, κατά τη προσωπική μου εκτίμηση και εμπειρία ως ασθενούς, συντομεύει απίστευτα το χρονικό διάστημα κατά το οποίο απαιτείται για τον αποτελεσματικό έλεγχο της αρρώστιας από τον ασθενή, και άρα συντομεύει κατά πολύ τον χρόνο που απαιτείται μέχρι ο ασθενής να καταφέρει να φτάσει στην ίαση.

Παρ’ όλα αυτά, θα πρέπει να αναφέρουμε ότι μια μεγάλη μερίδα ασθενών, αν όχι οι περισσότεροι, δεν είναι αποφασισμένοι να παλέψουν, να αγωνιστούν και να κάνουν τις θυσίες που πρέπει προκειμένου να εφαρμόσουν σωστά το μοντέλο. Μια μεγάλη πλειοψηφία ασθενών έχει τη τάση να βολεύεται στο ρόλο του ημιανάπηρου ψυχιατρικού ασθενούς που συντηρείται από τις παροχές του κράτους πρόνοιας και μάλιστα εξασκεί κατά κόρον κακές συνήθειες ασύμβατες με τη φιλοσοφία του ΕΒΙΨΥΚΟΜ, όπως κάπνισμα, κατανάλωση αλκοόλ, ξενύχτι, αεργία κλπ.

Επίσης, εναλλακτικά, το ρόλο του SCM θα μπορούσαν να αναλάβουν δύο άτομα αντί για ένα. Σε αυτή τη περίπτωση το ένα άτομο πρέπει να είναι κλινικός ψυχολόγος και το άλλο να έχει γνώσεις πάνω στην υγιεινή διαβίωση. Αν το δεύτερο άτομο μάλιστα είναι πρώην ασθενής, αυτό θα λειτουργούσε ως μοντέλο και κίνητρο για τον ασθενή να θέλει να γίνει καλά.

Πέραν της αναβαθμισμένης θέσης του επιμελητή περιπτώσεων και της ανάγκης για επιμόρφωση από πλευράς του ασθενούς, το ΕΒΙΨΥΚΟΜ δεν είναι κάτι καινούριο, απλώς συνθέτει ένα πλήρες puzzle βάζοντας μαζί ό,τι αποκαλείται εναλλακτική ιατρική και κοινοτική ψυχιατρική.

 

Εκπαίδευση του ασθενούς

 

Πριν κλείσω, θα ήθελα να τονίσω ότι στο ΕΒΙΨΥΚΟΜ έχει κεντρική και πρωταρχική θέση τόσο η ψυχοεκπαίδευση,30 όσο και η εν γένει εκπαίδευση του ασθενούς1. Ο ασθενής πρέπει να συμμετέχει σε υποστηρικτικές και ψυχοεκπαιδευτικές ομάδες, (support & psychoeducation groups) και να ενθαρρύνεται να διαβάζει βιβλία και άρθρα από περιοδικά και από το Διαδίκτυο. Η ιδεώδης κατάσταση είναι ο ασθενής να γίνεται κοινωνός της γνώσης που διαθέτει όλο το τημ1, και, βάσει αυτής να συμμετέχει στις αποφάσεις που αφορούν στη θεραπεία του. Αν οι συνθήκες το επιτρέπουν, ο ασθενής μπορεί να βοηθά τους θεραπευτές του (π.χ. στην οικογενειακή συστημική θεραπεία, θα μπορούσε ίσως να συμμετάσχει στο σχεδιασμό του γενεογράμματός του1). Το ΕΒΙΨΥΚΟΜ θέλει τον ασθενή ενημερωμένο και ενεργό1, και δεν θέλει τους θεραπευτές, ιδιαίτερα τον ψυχίατρο και τον επιμελητή περίπτωσης, να ασκούν τη θεραπεία με πατερναλιστικό τρόπο. Στο κέντρο ψυχικής υγείας του ΕΒΙΨΥΚΟΜ θα πρέπει να υπάρχει δανειστική βιβλιοθήκη με βιβλία και άρθρα που ο ασθενής θα μπορεί να δανείζεται και να διαβάζει, καθώς και υπολογιστής με πρόσβαση στο Διαδίκτυο1. Επίσης, οι γνώσεις στις οποίες θα έχει πρόσβαση ο ασθενής θα πρέπει να συζητώνται με τους θεραπευτές του (π.χ. συναισθηματική νοημοσύνη, διπλός δεσμός, foreclosed identity κλπ).

 

 

Μια αναδρομική υποθετική εφαρμογή στον εαυτό μου

 

Ίσως τα οξέα περιστατικά να είναι η μοναδική περίπτωση να «βάλουμε νερό στο κρασί μας» όσον αφορά στη χρήση συμβατικών ψυχοφαρμάκων. Κατ’ αρχήν πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι εφόσον το ΕΒΙΨΥΚΟΜ δεν έχει εφαρμοστεί, και ειδικά μάλιστα σε οξέα περιστατικά, τότε δεν μπορούμε παρά να κάνουμε μόνο υποθέσεις.

Θα ήθελα όμως να επιχειρήσω μια υποθετική αναδρομική εφαρμογή στον εαυτό μου ως οξύ περιστατικό. Αλλά πριν γίνει αυτό, επιτρέψτε μου να δώσω ιστορικό για την περίπτωσή μου1.

Το πρώτο μου ψυχωσικό επεισόδιο συνέβη το 1991. Είχα κάνει απανωτά δύο γέννες (και άρα ο οργανισμός μου είχε μεγάλη «ένδεια» από πλευράς θρεπτικών συστατικών), παράλληλα έκανα μεταπτυχιακές σπουδές μακριά από το σπίτι μου, σε ξένη χώρα, με πολύ κακή διατροφή, υπερβολική κατανάλωση καφεΐνης και σκόπιμη στέρηση ύπνου για να προλάβω τις ακαδημαϊκές υποχρεώσεις που είχα, στα πλαίσια ενός πολύ εντατικού ακαδημαϊκού προγράμματος. Ενδιάμεσα δεν είχα ξεκουραστεί, παρά είχα δουλέψει κιόλας εντατικά. Πέραν όμως του βιολογικού στρες, είχα και σοβαρούς λόγους να μπω σε παραλήρημα.

Γύρισα από τις μεταπτυχιακές σπουδές μου μέσα σε παραλήρημα. Όταν ήρθα στο σπίτι μου, η οικογένειά μου με πήγε αμέσως στον ψυχίατρο και μου χορηγήθηκαν τεράστιες δόσεις αντιψυχωσικών, όπως άλλωστε προβλέπεται στη συμβατική ψυχιατρική.

Δε νοσηλεύτηκα σε κλινική διότι έπαιρνα τα φάρμακά μου χωρίς να διαμαρτύρομαι. Αν και ακόμα «ήμουν στο κόσμο μου», εντούτοις η νοσηλεία στο σπίτι δε δημιούργησε πρόβλημα.

Ας υποθέσουμε τώρα ότι είχα νοσηλευτεί με το ΕΒΙΨΥΚΟΜ, και ότι υπήρχε το ΕΒΙΨΥΚΟΜ ως θεραπευτική επιλογή.

Κατ’ αρχάς θα έμπαινα στο Ασκληπιείον σώματος και ψυχής. Εκεί θα μου γινόταν αμέσως μέτρηση με βιοσυντονισμό ή τη μέθοδο Χαβέλα (ενεργειακή συντονιστική), καθώς και θεραπείες βιοσυντονισμού ή μεθόδου Χαβέλα, ειδικά στο κεφάλι και το έντερο. Θα αποκαθίστατο αμέσως η διατροφή μου και η θρέψη του οργανισμού με θρεπτικά συστατικά (nutrients) σύμφωνα με το ενδεδειγμένο πρωτόκολλο, θα γινόταν αποτοξίνωση και άμεση αποκατάσταση της λειτουργίας του εντέρου, έπειτα από θεραπεία της Candida Albicans  με  βιοσυντονισμό, ειδική διατροφή και με ειδικά συμπληρώματα.

Μετά από όλες αυτές τις παρεμβάσεις, δεν ξέρω αν καν θα είχα ανάγκη από αντιψυχωσικά. Ναι, ήμουν οξύ περιστατικό αλλά, στην περίπτωσή μου τουλάχιστον, το ΕΒΙΨΥΚΟΜ ίσως θα μπορούσε να είχε εφαρμοστεί και χωρίς τη χρήση συμβατικών ψυχοφαρμάκων.

Μετά τις βιολογικές παρεμβάσεις θα χρειαζόταν ψυχοθεραπεία, και πρώτα-πρώτα γνωσιακή-συμπεριφορική (CBT). Παράλληλα θα ξεκινούσε και συστημική οικογενειακή θεραπεία, και λίγο αργότερα και προσωποκεντρική και ψυχαναλυτική.

Πιστεύω ότι με όλες αυτές τις παρεμβάσεις και με τη καθοδήγηση ενός επιμελητή περιπτώσεων (SCM) θα είχα γίνει καλά πολύ πιο σύντομα σε σχέση με το χρονικό διάστημα που χρειάστηκα με τη συμβατική ψυχιατρική. Επίσης η σωματική μου υγεία τώρα θα ήταν και πολύ καλύτερη.

 

 

Επίλογος

 

Tη στιγμή αυτή που γράφεται αυτό το άρθρο (2010), το ΕΒΙΨΥΚΟΜ είναι μια θεωρητική σύλληψη. Ο χρόνος θα δείξει εάν αυτό το μοντέλο εφαρμοστεί, και με ποιο βαθμό επιτυχίας θα γίνει αυτό. Ένα παρόμοιο μοντέλο εφαρμόζεται ήδη στην Αμερική, είναι έτοιμο να εφαρμοστεί και στην Αγγλία, και κάτι παρόμοιο πιθανόν ήδη να εφαρμόζεται και στη Γερμανία και αλλού. Πιθανόν να χρειαστεί να γίνουν και κάποιες τροποποιήσεις στην αρχική διαμόρφωση του μοντέλου. Η σωστή εφαρμογή του μοντέλου σε ικανό αριθμό ασθενών (έχουμε όμως στην Ελλάδα ένα απόλυτα επιτυχημένο περιστατικό με αρχική διάγνωση αποδιοργανωτική σχιζοφρένεια σε εφηβεία) και για ικανό χρονικό διάστημα θα αποδείξει την αξία του. Ελπίζουμε όμως πως θα συμβάλει καθοριστικά στο να μπορέσουν πολλοί ψυχιατρικοί ασθενείς να ζήσουν ως φυσιολογικοί και ευτυχισμένοι άνθρωποι που θα είναι σε θέση να προσφέρουν στην κοινωνία και όχι ως δυστυχισμένοι ισόβιοι ανάπηροι που θα ζουν εις βάρος του κοινωνικού συνόλου. –

 

 

 

ΕΝΘΕΤΟ από ιατρό Θωμά Χρηστίδη

ΤΙ ΕΝΝΟΟΥΜΕ ΒΙΟΛΟΓΙΚΉ / ΒΙΟΧΗΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ:

Την ψυχική μας διάθεση, συμπεριφορά, συγκέντρωση κλπ καθορίζει η δράση ορμονών και νευροδιαβιβαστών σε μια αρμονική συνεργασία με τα νευρικά συστήματα του οργανισμού (κεντρικό, αυτόνομο και εντερικό).

Νευροδιαβιβαστές και ορμόνες όπως η αδρεναλίνη, νοραδρεναλίνη, επινεφρίνη, ντοπαμίνη, σεροτονίνη, ισταμίνη, γ-αμινοβουτυρικό οξύ, γλουταμινικό οξύ και άλλα, για τη παραγωγή τους απαιτούν αμινοξέα όπως τυροσίνη, τρυπτοφάνη και άλλα. Για να παραχθούν νευροδιαβιβαστές από τα παραπάνω απαιτούνται μια σειρά από βιταμίνες όπως C, B6, B3, B12, B1, B5 και βιταμίνη Ε, ιχνοστοιχεία όπως Zn (ψευδάργυρος), Mg (μαγνήσιο) και Fe (σίδηρος) κυρίως.

Τεράστια επίδραση, άμεση και έμμεση, στον ψυχισμό μας έχουν επίσης ορμόνες όπως η προγεστερόνη (αντικαταθλιπτική ορμόνη), οιστρογόνα, και άλλες.

Οι νευροδιαβιβαστές και οι ορμόνες, για ν’ ασκήσουν τη δράση τους ενδοκυτταρικά πρέπει να προσκολληθούν στον αντίστοιχο υποδοχέα στη κυτταρική μεμβράνη. Πολύ συχνά οι τοξίνες που συσσωρεύουμε επί χρόνια με αυτά που τρώμε, πίνουμε ή εισπνέουμε συν τις τοξίνες που παράγονται στο παχύ μας έντερο στη διαδικασία ζύμωσης και σήψης από τα παράσιτα και τους μύκητες μπορεί να εμποδίζουν τη προσκόλληση ορμονών και νευροδιαβιβαστών στους κυτταρικούς υποδοχείς και να μειώνουν τη δράση τους. Το ίδιο ακριβώς κάνουν και τα (συμβατικά) φάρμακα, ανοσοσυμπλέγματα από τροφικές αλλεργίες, έλλειψη ιχνοστοιχείων όπως ψευδάργυρος, μαγνήσιο, σελήνιο και άλλα.

Τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία και η γεωπάθεια, αλλάζοντας τη πολικότητα των κυττάρων, επίσης εμποδίζουν τη δράση ορμονών και νευροδιαβιβαστών.

Για να παρέμβουμε και να βοηθήσουμε στα παραπάνω, πρέπει να έχουμε τρόπους να μετράμε με αξιοπιστία τη ποσότητα και τη δράση ορμονών και νευροδιαβιβαστών. Το να κάνουμε τις μετρήσεις που αναφέρονται παραπάνω, δηλαδή το να είμαστε σε θέση να «διαβάσουμε» τον οργανισμό επιτυγχάνεται μόνο με τη βιοκυβερνητική κβαντική ιατρική με ειδικά μηχανήματα (Vega, Mora και άλλα).

Τα συμβατικά ψυχοφάρμακα δεν αφαιρούν καμιά από τις παραπάνω αιτίες. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να προλάβουμε και να θεραπεύσουμε οποιαδήποτε πάθηση παρά μόνο να βρεθούν οι αιτίες και να αφαιρεθούν με φυσικές θεραπείες. Τα φάρμακα βοηθούν να αναστείλουμε τα συμπτώματα και είναι χρήσιμα μόνο για ένα διάστημα, ώσπου να βρεθούν και να καταπολεμηθούν οι αιτίες. Δυστυχώς όμως έχουν σοβαρές και συχνά μη αναστρέψιμες παρενέργειες.-

 

ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΠΟ ΙΑΤΡΟ ΘΩΜΑ ΧΡΗΣΤΙΔΗ ΓΙΑ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ:

  1. Brain Allergies – The Psychonutrient and Magnetic Connections (second edition) by William H Philpott MD & Dwight K Kalita PhD, Keats Publishing (2000)
  2. Nutritional Medicine by Dr Stephen Davies and Dr Alan Stewart, Pan Books London
  3. Is this your child? By Doris Rapp MD (1991)
  4. Allergies – What everyone should know, by Dr Keith Scot Mumby, Unwin Paperbacks
  5. The Migraine Revolution – The drug-free solution, by Dr John Mansfield

 

 

 

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΡΘΡΟΥ ΠΕΡΙ  Ε.ΒΙ.ΨΥ.ΚΟΜ

 

  1. Βασιλάκη, A (Struggling with Mental Illness) Πάλη με την ψυχική ασθένεια – Η προσωπική μου προσπάθεια να δαμάσω τη σχιζοσυναισθηματική διαταραχή. Σκέψεις, συναισθήματα, όνειρα, ελπίδες, αγωνίες και προτάσεις για ένα νέο, εναλλακτικό μοντέλο ψυχιατρικής

(Υπό συγγραφή, ανέκδοτο).

 

  1. Nolen- Hoeksema, S. (1998, 2007) Abnormal Psychology, 4th edition, Mc Graw-Hill

International Edition, New York

 

  1. Μαδιανός, Μ. (2000) Κοινοτική Ψυχιατρική και Κοινοτική Ψυχική Υγιεινή – 4η Εκδοση

– Εκδόσεις Καστανιώτη

 

  1. Szatz, Th. Η βιομηχανία της τρέλας

 

  1. Λέμαν Π, Εμμανουηλίδου Α (επιμ) (2008) Βγαίνοντας από τα ψυχοφάρμακα – Εμπειρίες

επιτυχημένης διακοπής νευροληπτικών, αντικαταθλιπτικών, αγχολυτικών, Ritalin,

λιθίου και άλλων σταθεροποιητών της διάθεσης – Εκδ. Νησίδες

 

  1. Χρηστίδης, Θωμάς (2008) (διάλεξη – DVD) Βιοκυβερνητική Kβαντική Ιατρική,

Ξενοδ. Intercontinental  (2008).

 

  1. Bock, K. and Stauth, C (2007) Healing the New Childhood Epidemics – Autism,

ADHD, Asthma, Allergies – The Groundbreaking Program for the 4A  Disorders

Εκδόσεις Ballantine Books, N.Y.

  1. Φικιώρης, Ανδρέας (2006-2009) (τηλεοπτικές εκπομπές) Βελτιώστε την Υγεία σας. Κανάλι

Εxtra 3, Δευτέρα έως και Παρασκευή  1200  – 1330  

 

  1. Κarkabounas, S+ Havelas, C + Kostoula, O + Vezyraki, P + Avdicos, A + Binolis, J

+ Hatziavazis, G, + Metsios, A + Verginadis, I + Evangelou, A (2006) Effects of

low intensity static electromagnetic radiofrequency fields on leiomyosarcoma and

smooth muscle cell lines – Hellenic journal of Nuclear Medicine 2006;9 (3):167 – 172

 

9B. Audikos, A + Karkabounas, S + et al. (2007) Anticancer effects on

leiomyosarcoma – bearing Wistar rats after electromagnetic radiation of resonant

radiofrequencies-Hellenic Journal of Nuclear Medicine 2007; 10  (2): 95-101

 

  1. Adams, P (2000) Ομοιοπαθητική – Εκδ. Αλκυών

 

  1. Will, R. D. (2000) Bioresonance Therapy – Healing with the body’s own oscillations and

with the  oscillations of substances – Jopp-Verlag

 

  1. Murray, M.T. (1997) Chronic Candidiasis – Your Natural Guide to Healing with

Diet, Vitamins, Minerals, Herbs, Exercise and Other Natural Methods

Eκδόσεις Three Rivers Press, N.Y.

 

  1. Lipski, Elizabeth (2004) Digestive Wellness 3rd edition. Εκδόσεις Mc Graw-Hill

 

 

  1. Rivera, R & Deutsch, R (1998) Οι κρυφές διατροφικές αλλεργίες σας κάνουν να παχαίνετε

Εκδ. Αλκυών

 

 

  1. Pfeiffer, C (1987) Nutrition and Mental Illness – An Orthomolecular Approach to

Balancing Body  Chemistry – Healing Arts Press, Vermont USA

 

  1. Heinrich, R (2006) Orthomolecular Diet – The Paleolithic Paradigm – Blue Dolphin

Publishing

 

  1. Μηνούδης, Γ (2005) O Μύθος της δίαιτας και το Ορθομοριακό Αδυνάτισμα, 3η έκδοση,

Κέδρος

 

  1. Meyerowitz, Steve (2001, 2005) Νερό – Η απόλυτη θεραπεία. Εκδόσεις Θέσις

 

  1. Foster, Harold (2003) What really causes schizophrenia. Εκδ. Trafford

 

  1. (Βιβλίο για το electrodermal screening test)

 

  1. Μαδιανός, Μιχάλης (1994) Η ψυχοκοινωνική αποκατάσταση-Από το Άσυλο στην

κοινότητα. Εκδ. Ελληνικά Γράμματα

 

  1. Κυριακίδης, Μ-Φραγκάκη, Μ-Πολυακταρίδης, Ι-Λεονταρής, Ι (2004)

Αφιέρωμα στη ρεφλεξολογία-Holistic Life 2008  Εγκυκλοπαιδικός Οδηγός

Εκδόσεις ΕΤRA, Αθήνα

 

  1. Μουγγρίδου-Staube Φ. (2008) Θεραπεία Polarity – Ένα ολιστικό σύστημα υγείας.

Holistic Life T. 28, Νοε-Δεκ 2008 Εκδόσεις Etra

 

  1. Καραμάνη-Σκαρπαθάκη Ελένη (2006) Χειροπρακτική: Tο αφάρμακο θεραπευτικό

σύστημα ως κύριο μέσο αποκατάστασης της νευρικής ενέργειας – Holistic Life

2008 – Εγκυκλοπαιδικός οδηγός, Εκδόσεις ETRA,  Αθήνα

 

  1. Λαβιέ, Ζακ (1998 ελλην. Εκδ.) Κινέζικος Βελονισμός (Ιστορία-Σύστημα-Πρακτική)

[L’ acupuncture chinoise]. Εκδόσεις Πύρινος Κόσμος

 

  1. Lotze, Natascha + Χατζηνάσιος, Αρις (2005). Αφιέρωμα στη Νεοκρανιοϊερή θεραπεία

– Holistic Life 2008 Εγκυκλοπαιδικός Οδηγός, Εκδόσεις ETRA , Αθήνα

 

  1. Παρίτσης, Νίκος (2006) Συστημική Ψυχιατρική Τόμος Β, Θεραπεία και εξέλιξη

Ανθρώπινων  Συστημάτων Εκδόσεις ΒΗΤΑ, Αθήνα

 

  1. Bowen, Murray (1998 ελλην. έκδοση) Τρίγωνα στην οικογένεια και Ανωνύμου- Για τη

διαφοροποίηση του εαυτού   Β΄ έκδοση Ελληνικά Γράμματα

 

  1. Bartha, C & Kitchen, K & Parker C (2001) Depression & Bipolar Disorder Family

Psychoeducational Group Manual: A Therapist Guide

 

  1. Lipski, Elizabeth (1998) Leaky Gut Syndrome.- Keats Publishing, Los Angeles, USA

 

  1. D’ Adamo, Peter J. (2007) Τρώτε σωστά σύμφωνα με τα γονίδιά σας. Εκδ. Διόπτρα & D’ Adamo, Peter J (2000)Τρώτε σωστά σύμφωνα με τον τύπο του αίματός σας. Εκδ. Διόπτρα

 

33.

 

34.

 

  1. Engler, Barbara (2006) Personality Theories (7th edition) Houghton Miffin Company

 

36.

 

37.

 

  1. Thornicroft, G. & Szmukler, G. (editors) (2001) Textbook of Community Psychiatry. Oxford

University Press.

 

  1. Cooper, K. H. & Κλεισούρας Β (2004) Αεροβίωση – Θεωρία και πράξη της άθλησης για όλους. Εκδ. Αλκυών

 

 

Ευχαριστώ την ψυχίατρο Susan Gregory για την εποικοδομητική κριτική που προσέφερε η οποία στάθηκε αφορμή για βελτιώσεις στο άρθρο και τον ιατρό Θωμά Χρηστίδη για τη συμβολή του.

 

 

 

 

Νατάσα (Αναστασία) Βασιλάκη

Λήπτρια Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας

Πτυχούχος Κλινικής Ψυχολογίας (Μ.Α.)

Εκπαιδευόμενη Συστημικής προσέγγισης

nvassilaki@yahoo.com

www.alternativebipolar.gr

(2010, 2017)

Αφιερωμένο στη μνήμη και το θεραπευτικό έργο                       του ιατρού Θωμά Χρηστίδη (1939-2017)

Comments are closed.